Wat is Mindfulness?

Mindfulness is … omgaan met wat is, zowel het aangename als het onaangename, het makkelijke en het moeilijke. Mindfulness leert concrete vaardigheden aan om bewuster en flexibeler met veranderingen in het leven om te kunnen gaan. Mindfulness oefent in concentratie en focust op één ding per keer, om zo minder afgeleid te worden. Dit betekent niet dat de prikkels er niet meer zijn, maar dat je er niet meer door meegetrokken wordt.

Een bejegeningswijze

Mindfulness is een bejegeningswijze (hiermee bedoelen we een nieuwe manier van omgaan met jezelf, de anderen en je omgeving). Het begint met mildheid, respect en waardigheid. In de eerste plaats is het omgaan met onszelf en bij uitbreiding met anderen en met de wereld. Met die mildheid kijken we, met open aandacht, zonder weg te kijken. Of het nu prettig is of moeilijk, we gaan het aan. Bij dat kijken blijven we aandachtig.

Doorheen verschillende omschrijvingen van mindfulness komen een aantal kenmerken en kwaliteiten terug: niet-oordelende aandacht, mildheid, het huidige moment, stoppen en stil staan, omgaan met stress en piekeren.

Zodra we merken dat we meegesleept worden of zodra we merken dat we dingen ontlopen, keren we terug, met mildheid, met vriendelijkheid. Het gaat uiteindelijk om het maken van de keuze om zelf aan het stuur te zitten, zodat je je niet ongewild laat meedrijven of dingen op je pad probeert te ontlopen. Concreet kan mindfulness bijdragen aan het verminderen van faalangst en meer vertrouwen hebben in het eigen kunnen.

Deze open, milde aandacht laat toe meer te genieten van kleine dingen, minder stress te ervaren, minder te piekeren en helpt om een bewustere keuze te maken. Je kan beter omgaan met uitdagingen. Mindfulness houdt het midden tussen de werkelijkheid negeren en meegesleept worden in een maalstroom.

Compassie

Mindfulness is niet ‘waardevrij’. Er is immers geen mindfulness zonder mildheid, respect en waardigheid.

Mededogen of compassie staat niet naast of tegenover mindfulness, ze is er een wezenlijk element van. Dat betekent niet dat mindfulness je een levensbeschouwing opdringt.  Integendeel, mindfulness betekent net dat de trainingen worden gegeven in vol respect voor ieders overtuigingen. Mindfulness kan hierdoor op een krachtige manier bijdragen aan verdraagzaamheid en sociaal-relationele competenties (samen met verbindende communicatie).

Mentale hygiëne

Je kan mindfulness beschouwen als een soort mentale hygiëne voor de hersenen. Na een periode van training heeft mindfulness effect op hoe je met jezelf en anderen omgaat. Wie getraind is, kan een impulsieve onbewuste reactie ombuigen tot een bewuste handeling met meer keuzevrijheid.

Verbindende communicatie

Mindfulness stimuleert de verbindende communicatie. Het is een levenshouding die leerkrachten en leerlingen uitnodigt om met meer mededogen naar zichzelf en de medemens te kijken.

Verbindende communicatie brengt leerkrachten en leerlingen meer inzicht in hun communicatie, in zichzelf, in anderen, én leert hen op zo’n manier te communiceren dat er meer verbinding, samenwerking en mededogen ontstaat. Het is een uitnodiging om eigen keuzes te maken en dit als zodanig te communiceren.  (Verder lezen:  zie bijlage 1)

Wetenschappelijk onderbouwd

Het effect van mindfulness is de afgelopen 25 jaar veelvuldig onderzocht, zowel in het buitenland als in Vlaanderen. De effecten van mindfulness bij kinderen, jongeren en volwassenen werden in tal van studies aangetoond. Uit dit onderzoek blijkt dat mindfulness kan bijdragen tot het:

  • Ervaren van minder stress en onrust;
  • Verminderen van piekeren;
  • Beter leren omgaan met stressvolle situaties;
  • Verhogen van de concentratie;
  • Toenemen van het leervermogen;
  • Beter kunnen leren en verbeteren van het geheugen;
  • Verhogen van zelfbewustzijn en zelfvertrouwen;
  • Verbeteren van het zelfmanagementsysteem.

Al deze opgesomde effecten van mindfulness sluiten sterk aan bij de nieuwe sleutelcompetenties voor het Vlaamse onderwijs. Een korte meditatie van enkele minuten per dag of af en toe een stiltemoment inlassen kan al een positief effect hebben op gezondheid en fitheid, en het algehele gevoel van tevredenheid en geluk verhogen.

Uit een onderzoek van prof. dr. Filip Raes en collega’s (KU Leuven en LMC) bleek dat leerlingen van het secundair onderwijs na het volgen van een mindfulnesstraining in de klas minder meldingen maakten van depressie, angst of stress. Deze jongeren liepen ook minder risico op uitgesproken klachten die wezen op depressie. Het effect van de mindfulnesstraining was zes maanden nadien nog zichtbaar.

Het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van mindfulness bij kinderen en jongeren is momenteel nog relatief beperkt, bijkomend onderzoek kan ons nog meer inzicht verschaffen over de effecten van mindfulness in onderwijs.